Czym jest protokół autoimmunologiczny i jak może pomóc w leczeniu?

Protokół autoimmunologiczny (AIP) to specjalistyczna dieta eliminacyjna zaprojektowana w celu wspierania leczenia chorób autoimmunologicznych. Polega na czasowym wykluczeniu z jadłospisu pokarmów mogących wywoływać stan zapalny i pogorszenie kondycji organizmu, następnie stopniowym ich przywracaniu pod kontrolą i wnikliwą obserwacją reakcji organizmu. Zastosowanie protokołu może prowadzić do istotnego zmniejszenia objawów choroby i uzyskania remisji u osób z predyspozycjami genetycznymi oraz zdiagnozowanymi problemami autoimmunologicznymi [1][2][3].

Na czym polega protokół autoimmunologiczny?

Protokół autoimmunologiczny opiera się na całkowitym wyeliminowaniu z diety składników uznawanych za prozapalne, takich jak zboża glutenowe, produkty wysokoprzetworzone, sztuczne dodatki czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Dieta koncentruje się na spożywaniu niskoprzetworzonych, pełnowartościowych produktów, ze szczególnym naciskiem na warzywa, owoce, mięsa oraz fermentowane pokarmy. Głównym celem tej strategii żywieniowej jest zmniejszenie stanu zapalnego poprzez wykluczenie potencjalnych wyzwalaczy oraz odbudowa i ochrona bariery jelitowej [1][2][5][6].

Istotnym elementem jest także unikanie wszelkich pokarmów i substancji, które mogą zwiększać przepuszczalność jelit lub aktywować układ immunologiczny. Skuteczne stosowanie protokołu wymaga ścisłego przestrzegania zasad, obserwacji organizmu i pracy nad poprawą homeostazy [4][5].

Mechanizm działania w leczeniu chorób autoimmunologicznych

Choroby autoimmunologiczne charakteryzują się reakcją obronną organizmu skierowaną przeciw własnym tkankom wskutek błędnego rozpoznania ich jako obcych. Kluczowe czynniki prowadzące do rozwoju tych schorzeń to m.in. stres oksydacyjny, wolne rodniki, podatność genetyczna oraz zaburzenia przepuszczalności bariery jelitowej, określane jako zespół jelita nieszczelnego [1][2][4].

Stosowanie AIP pozwala identyfikować antygeny pokarmowe odpowiedzialne za aktywację układu odpornościowego poprzez stopniowe ponowne wprowadzanie wyeliminowanych produktów. Proces prowadzi do zahamowania reakcji zapalnej, wyciszenia układu immunologicznego, a także poprawy funkcjonowania jelit, które stanowią kluczową barierę ochronną organizmu [2][3][4].

Fazy protokołu autoimmunologicznego

Wdrożenie protokołu obejmuje następujące etapy:

• Faza eliminacji: Trwa od 30 do 90 dni i polega na ścisłym wykluczeniu wszystkich potencjalnie problematycznych produktów. To kluczowy okres, podczas którego organizm adaptuje się do nowego modelu żywienia i rozpoczyna proces odbudowy [2][4].
• Faza reintrodukcji: Po etapie eliminacji stopniowo wprowadza się pojedyncze produkty z powrotem do diety, dokładnie obserwując reakcje organizmu. Pozwala to ocenić indywidualną tolerancję na konkretne składniki i identyfikować pokarmy wyzwalające stan zapalny [3].
• Faza utrzymania: Po zdefiniowaniu składników tolerowanych przez organizm dieta jest dostosowywana indywidualnie i wspierana przez długotrwałe spożycie świeżych, pełnowartościowych produktów, ze szczególnym uwzględnieniem fermentowanych pokarmów wspomagających florę jelitową [3][6].

Rola diety eliminacyjnej w poprawie kondycji zdrowotnej

Protokół autoimmunologiczny nie tylko ogranicza wpływ czynników środowiskowych nasilających autoagresję, ale także wspiera szeroko pojętą regenerację organizmu. Eliminacja składników prozapalnych ogranicza ekspozycję organizmu na antygeny wywołujące odpowiedź zapalną. Równocześnie znacząco poprawia się integralność bariery jelitowej, zmniejszając ryzyko zaburzeń immunologicznych i przewlekłych stanów zapalnych [3][4][5].

Stosowanie AIP daje szansę na uzyskanie remisji lub złagodzenie symptomów m.in. w tych chorobach, których częstość dramatycznie wzrosła w ciągu ostatnich dekad, takich jak autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (Hashimoto, Graves-Basedow) czy nieswoiste zapalenia jelit [2][7].

Pozostałe aspekty i trendy współczesnej dietoterapii

Najnowsze publikacje i obserwacje z zakresu dietetyki klinicznej potwierdzają silny związek pomiędzy rozwojem chorób autoimmunologicznych, zaburzoną homeostazą organizmu a przewlekle utrzymującym się stanem zapalnym. Podkreśla się istotność indywidualizacji postępowania oraz trzymania się zasad opartych na eliminacji składników drażniących dla osób podatnych na autoimmunologiczne reakcje zapalne [3][4][6].

W codziennej praktyce nacisk kładzie się na racjonalny wybór produktów i unikanie wysokoprzetworzonej żywności, z jednoczesną obserwacją ciągłego kontaktu organizmu z antygenami środowiskowymi. Coraz większą popularność zyskują fermentowane produkty, które mogą wspomagać odbudowę mikroflory i regulować stan bariery jelitowej [6].

Podsumowanie

Podsumowując, protokół autoimmunologiczny jest skutecznym narzędziem żywieniowym wspomagającym leczenie i łagodzenie przebiegu chorób autoimmunologicznych. Wdrożenie tej metody, obejmującej ścisłą eliminację pokarmów prozapalnych, obserwację reakcji organizmu i wspieranie regeneracji bariery jelitowej, stanowi istotny krok w kierunku poprawy jakości życia oraz osiągnięcia długotrwałej remisji u osób dotkniętych tymi schorzeniami [1][2][3][4][5][6][7].

Źródła:

1. https://enel.pl/enelzdrowie/dieta-i-odzywianie/protokol-autoimmunologiczny-na-czym-polega-i-kiedy-warto-go-stosowac
2. https://www.wspolczesnadietetyka.pl/z-gabinetu-dietetyka/protokol-autoimmunologiczny-w-chorobie-hashimoto
3. https://www.fabrykasily.pl/zdrowie/protokol-aip-czy-pomaga-w-chorobach-autoimmunologicznych
4. https://thyroset.pl/blog/protokol-autoimmunologiczny-dla-kogo-i-kiedy-warto-go-stosowac/
5. https://fit.poradnikzdrowie.pl/diety-i-zywienie/diety/protokol-autoimmunologiczny-dla-kogo-przy-jakich-schorzeniach-sie-sprawdza-aa-86CR-Bdgb-mEJE.html
6. https://dietetykanienazarty.pl/b/protokol-autoimmunologiczny-dieta-aip-zasady-jadlospis/
7. https://annapacholak.pl/protokol-autoimmunologiczny/